Monday, October 5

การทำ Penetration Test แบบมืออาชีพ ตอนที่ 1

หลายคนคงสงสัยว่า Penetration Test กับ Vulnerability Assessment มันแตกต่างกันอย่างไง วันนี้เราสามารถกระจ่างกับ 2 ศัพท์นี้กัน
คำว่า Penetration test คือการทดสอบเพื่อหาช่องทางในการเข้าถึงระบบ (Exploit) ซึ่งการเข้าถึงระบบโดยผ่านช่องโหว่ที่พบอาจเป็น 0day ที่ยังไม่พบการแจ้งเตือนจากผู้ผลิต (Vendor) และการกระทำใดๆที่อาจทำให้ผู้ว่าจ้างได้ทราบถึงความเสี่ยง เสมือนปฎิบัติจริงการเป็นแฮกเกอร์เพื่อเจาะระบบ

ส่วนคำว่า Vulnerability Assessment คือ การประเมินหาความเสี่ยงที่เกิดจากช่องโหว่ที่ค้นพบ ตามช่องโหว่ที่มีความเสี่ยง ซึ่งส่วนใหญ่แล้วเป็นความเสี่ยงที่ปรากฎต่อสาธารณะแล้วตาม CVE (Common Vulnerabilities and Exposures)
ความแตกต่างทั้ง 2 คำนี้ก็คือ Pen-test นั้นคือการทดสอบเจาะระบบแบบแฮกเกอร์ เพื่อประเมินความเสี่ยงของธุรกิจหรือองค์กรนั้น ส่วน VA จะเน้นตรวจหาช่องโหว่ที่เป็นสาธารณะที่มีการเผยแพร่ช่องโหว่นั้นแล้ว เพื่อไม่ให้ถูกโจมตีจากผู้ไม่ประสงค์ดีได้  ทั้งคู่นี้จำเป็นต้องออกรายงานถึงระดับความเสี่ยงให้ผู้ว่าจ้างนั้นได้รู้ถึงภัยอันตรายที่อาจเกิดขึ้น

ดังนั้นหากเราพิจารณาดีๆ แล้วการทำ Penetration test จะเกิดก่อนการทำ Vulnerability Assessment อยู่ยกเว้นในบางกรณีที่ลูกค้าหรือผู้ใช้บริการทราบถึงช่องโหว่แล้วแต่ยังไม่สามารถประเมินค่าช่องโหว่ได้ตรงนี้ก็จะกระโดดไปทำ Vulnerability Assessment ได้ทันที แต่หากไม่สามารถระบุช่องโหว่อะไรได้เลยสิ่งแรกที่เราควรทำคือการทดสอบเจาะระบบเพื่อหาช่องทางในการเข้าถึงระบบเสียก่อน จึงเกิดเป็นการทำ Penetration test

การทำ Penetration test และ Vulnerability Assessment มีหลักการง่ายๆ ที่ทางทีมงาน SRAN ได้รวบรวมและสรุปเป็นขั้นตอนการปฏิบัติงานที่กระชับขึ้นและสามารถใช้ได้ทุกสถานะการณ์โดยสามารถแบ่งเป็นเนื้องานได้ดังนี้

การทำ Penetration test (การทดสอบเจาะระบบในเชิงลึก) ทั้งที่เกิดจากภายนอกระบบและภายในระบบเครือข่ายองค์กร ซึ่งการทำงานประเภทนี้ควรได้รับการอนุญาตจากบริษัท,องค์กรที่ว่าจ้างและมีการทำสัญญาการไม่เผยแพร่ความลับ และให้ดีกว่านั้นคืออาจต้องมีการเตรียมการกับผู้ดูแลระบบบริษัท , องค์กรให้ทราบถึงช่วงเวลาในการปฏิบัติงานที่แน่นอน เพื่อจะได้ระบุได้ว่าการโจมตีเกิดจากการทดสอบเจาะระบบจากทีมงานไม่ใช่นักโจมตีระบบอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องในงาน ซึ่งส่วนนี้หากองค์กรมีระบบตรวจจับผู้บุกรุก IDS (Intrusion Detection System) ไม่ว่าเป็นระดับ Network หรือ Host base ก็จะเห็นความผิดปกติที่เกิดจากการทำการประเมินความเสี่ยงได้จาก Log ที่เกิดขึ้นบนอุปกรณ์ ซึ่งสามารถลัดขั้นตอนการทำประเมินความเสี่ยงโดยใช้อุปกรณ์ประเภทที่สามารถวิเคราะห์ Log files ที่เกิดบนระบบเครือข่ายคอมพิวเตอร์ได้ในที่นี้เราแนะนำใช้ NetApprove

1. การทำ Penetration Test จากภายนอกระบบเครือข่ายองค์กร หรืออาจเรียกว่าการทำ Black Box ก็ได้ คือ การใช้เครื่องคอมพิวเตอร์จำลองเป็นนักโจมตีระบบเพื่อหาทางเข้าสู่ระบบเครือข่ายองค์กรที่ให้ทำการประเมินความเสี่ยง โดยมีขั้นตอนดังนี้

1.1 สำรวจ : ตรวจหาเครือข่ายเป้าหมายในการปฏิบัติงาน เช่นบริษัท XYZ ต้องการให้ทำ Penetration test เพื่อดูว่าเครือข่ายองค์กรบริษัทมีช่องทางใดที่เป็นช่องโหว่และมีโอกาสที่ถูกโจมตีจากภายนอกได้
- การค้นหาข้อมูลบริษัท XYZ กับช่องทางการเชื่อมต่ออินเตอร์เน็ต โดยใช้เครื่องสาธารณะ และซอฟต์แวร์ในการค้นหาข้อมูล ซึ่งประกอบด้วย การค้นหาช่องทางสาธารณะได้แก่การ whois ชื่อ Domain name บริษัท XYZ ที่ทำการเปิดข้อมูลในสาธารณะเช่น เว็บไซต์ บริษัท อีเมลล์บริษัท เป็นต้น สิ่งที่ได้ตรงนี้คือเราจะทราบถึง รายชื่อผู้จดทะเบียนชื่อเว็บไซต์รของบริษัท ที่อยู่ เบอร์โทรศัพท์ที่ใช้ในการติดต่อ วันหมดอายุของ domain เว็บไซต์บริษัทนั้นได้ วิธีอาจจะไม่ได้รับข้อมูลทั้งหมดเนื่องจากสมัยนี้ได้มีการปิดข้อมูลชื่อผู้จดทะเบียนเว็บไซต์ และข้อมูลอีเมลล์ในการติดต่อได้
ผลลัพธ์ที่ได้จากการค้นหาข้อมูลสาธารณะนั้น คือ รายชื่ออีเมลล์ของผู้จดทะเบียนเว็บไซต์ ซึ่งปกติหากมีการจดทะเบียนควรตั้งชื่อเป็น pool e-mail ไม่ควรใช้ชื่อใครคนใดคนหนึ่งในองค์กรเป็นคนจดทะเบียนเว็บไซต์ ก็เพื่อว่าหากมีการโยกย้ายงาน หรือคนที่จดทะเบียนนั้นไม่อยู่ในบริษัทแล้วก็จะทำให้การอัพเดทข้อมูลในการจดทะเบียนเว็บไซต์เป็นไปอย่างยากลำบากขึ้น อีกทั้งหากเป็นชื่อ domain name ของเว็บไซต์ที่มีความสำคัญบุคคลที่จดทะเบียนเว็บไซต์ก็อาจจะมีความเสี่ยงที่นักโจมตีระบบจะใช้ช่องทาง e-mail เป็นการปลอมตัวเพื่อเข้าไปเป็นผู้จดทะเบียนเว็บไซต์ได้จากวิธีการเดา password หรือส่ง Trojan ไปที่ e-mail บุคคลนั้นเพื่อได้มาซึ่ง domain name ที่ได้ลงทะเบียนไว้ ถือว่าเป็นการยึด domain nameได้เช่นกัน ในปัจจุบันก็พบกันบ่อยๆว่ามีการยึด domain name เป็นตัวประกันเช่นกัน ในการค้นหาข้อมูลบริษัท XYZ ยังสามารถใช้เครื่องมือในการเรียกใช้บริการ DNS ที่ผู้จดทะเบียนเว็บไซต์นั้นได้เช่น DNS เชื่อมโยงไปยังที่ใด ฝากไว้กับ ISP หรือตั้ง DNS Server เอง ซึ่งส่วนนี้จะสามารถค้นหาช่องโหว่ที่เกี่ยวข้องกับการใช้บริการ DNS Server ได้โดยตรวจสอบหา Zone Transfer เพื่อดูความสัมพันธ์อื่นจากชื่อ domain อื่นที่พบ เช่น www.xyz.com พบว่ามี DNS ที่เกี่ยวข้องคือ mail.xyz.com , ns1.xyz.com , ns2.xyz.com เป็นต้นก็จะทำให้เครื่องเป้าหมายที่เราจะทำการ Penetration test เพิ่มช่องทางการเข้าถึงได้ถึง 3 เครื่องจากในตัวอย่างนี้ที่กล่าวไป

ในการใช้ข้อมูลสาธารณะนั้นยังมีอีกมากมาย เช่นตรวจสอบสถานะ Link ของเว็บไซต์ เพื่อดูความสัมพันธ์ของข้อมูล , ตรวจสอบหา e-mail ของ domain จากเครื่องมือค้นหา (search engine) เพื่อดูพฤติกรรมการใช้ข้อมูลองค์กร ในกรณีก็ค้นหาคำว่า @xzy.com เพื่อว่าจะเข้าถึงระบบจาก e-mail พนักงานในองค์กรได้อีกทาง ซึ่งหากทำ Penetration test ควรจะแจ้งให้บริษัทรับทราบถึงวิธีการดังกล่าวด้วย ไม่เช่นนั้นอาจผิดตามกฏหมายคอมพิวเตอร์ฯได้เช่นกันหากมีการตรวจสอบพบ

- สำรวจช่องทางการเข้าถึงเครือข่ายองค์กร โดยวิธีการนี้ต่อยอดจากการแบบแรก ซึ่งเน้นไปทางการค้นหาเส้นทางการเดินทางของข้อมูล (Route) ของบริษัท Xyz เพื่อออกสู่อินเตอร์เน็ตภายนอก หากพบว่าช่วง IP Address ที่เป็น Public IP ของบริษัทนั้นที่ค่ามาจาก ISP ก็จะทำให้มีช่องทางการเข้าถึงมากขึ้นจากเดิม ซึ่งจะทำให้นักโจมตีระบบสามารถใช้เทคนิคการตรวจสอบได้มากขึ้นเช่นการทำ DDoS/DoS กับช่วง IP ที่บริษัทได้รับมาเป็นต้น

สรุปได้ว่าในขั้นตอน สำรวจ นั้นจะต้องหาข้อมูลเกี่ยวข้องกับบริษัทที่ให้ประเมินความเสี่ยงมากที่สุด เพื่อหาช่องทางในการเข้าถึงระบบได้หลากหลายช่องทางขึ้น

1.2 ตรวจสอบ : เมื่อเราทำการรวบรวมข้อมูลที่ได้มาจากขั้นตอนสำรวจนั้น ก็จะทำการวาดรูปความสัมพันธ์เครือข่ายองค์กรออกมาพร้อมกำหนดจุดที่ทำการตรวจสอบขึ้น การตรวจสอบมักจะใช้ check list ตามมาตราฐาน หรือใช้เครื่องมือในการตรวจสอบ ในกรณีนี้เป็นการทำ Penetration test จากภายนอก สิ่งที่ตรวจสอบได้แก่
- Information leak จากขั้นตอนที่หนึ่ง เช่น รายชื่อผู้จดทะเบียนเว็บไซต์, e-mail, รายชื่อ DNS ที่มีความสัมพันธ์กับบริษัท, ข้อมูลรั่วจากการใช้งานอินเตอร์เน็ตได้แก่ e-mail พนักงานในการโพสข้อมูล, Link ของเว็บไซต์บริษัทที่ทำให้ได้ข้อมูลอื่นๆเป็นต้น
- Web Application checklist ตรวจสอบช่องโหว่ที่พบจากเว็บไซต์ในกรณีคือ www.xyz.com ว่ามีช่องโหว่ในการเข้าถึงระบบผ่าน Web application จากมาตราฐาน OWASP เป็นต้น รายละเอียดการตรวจสอบเบื้องต้นสามารถอ่านได้ที่ http://nontawattalk.blogspot.com/2009/09/layer-7-3.html

- DNS server checklist ตรวจสอบค่า Domain name server ที่แสดงข้อมูลสาธารณะ
- E-mail Server checklist ตรวจสอบค่าการใช้งาน E-mail server ที่แสดงข้อมูลสาธารณะ เช่นกรณีที่ บริษัท XYZ จัดทำ Mail server เองขึ้นการตรวจสอบจะตรวจว่า Mail server ของบริษัทนั้นจะมีโอกาสจดหมายขยะจะเข้าถึงได้หรือไม่เป็นต้น
- Network Topology checklist ตรวจสอบการเชื่อมต่ออินเตอร์เน็ตบริษัท เส้นทางการ route ข้อมูลจำนวน Linkของ ISP ที่บริษัท xyz ใช้บริการ ซึ่งส่วนนี้จะเน้นไปการทดสอบ DDoS/DoS ว่าทางบริษัท xyz มีการควบคุมการโจมตีชนิดนี้ได้หรือไม่ ซึ่งจะสะท้อนให้เห็นถึงความพร้อมโครงสร้างเครือข่าย (Network) ของบริษัทว่าได้มีการจัดเตรียมเทคโนโลยีด้านความมั่นคงปลอดภัยครบถ้วนในส่วน Perimeter network เช่นได้มีการจัดทำ ACL (Access Control List) ค่า Blacklist ในอุปกรณ์ Router หรือ Firewall , มีอุปกรณ์ Firewall ที่ป้องกันทางเครือข่ายในระดับ stateful inspection หรือไม่ เป็นต้น
- ตรวจสอบ Port services จากข้อมูลในขั้นตอนสำรวจ เช่น เราพบ IP Address ของเว็บไซต์บริษัท , e-mail , DNS server, Router ก็ทำการตรวจสอบว่ามี Port services อะไรที่ทำการเปิดไว้เพื่อจะทำการขยายผลต่อในขั้นตอนต่อไป

1.3 วิเคราะห์ : เมื่อทำการตรวจสอบจากการสำรวจและตรวจสอบ ภายนอกเครือข่ายองค์กรแล้วนำข้อมูลเหล่านั้นมาทำการวิเคราะห์เพื่อศึกษาว่าพบช่องโหว่และการเข้าถึงข้อมูล เช่น จากการตรวจสอบ Port services พบว่ามีการเปิด Port ที่มีช่องโหว่และสามารถเข้าถึงระบบจากภายนอกได้ ผ่านการให้บริการ Web server port 80 ช่องโหว่ที่พบคือ มีการใช้ Web server version เก่าและมี tools ในการเข้าถึงระบบ (Exploit) ผ่านช่องโหว่นี้ได้ หรือ ใน Web server เปิด port 1433 เป็นการเปิด port SQL server เป็น Data base บนเครื่อง Web server และมี exploit ที่เข้าถึงระบบได้ เป็นต้น
ในขั้นตอนวิเคราะห์จะลงรายละเอียดถึงการเข้าถึงระบบจากภายนอก เป็นส่วนๆจากขั้นตอนสำรวจและตรวจสอบ เช่น ส่วนของ Web server , ส่วนของ E-mail Server , ส่วนของ DNS server และส่วนของ Router เป็นต้น

1.4 ประเมิน : ในส่วนนี้ผมขอเรียกว่า Vulnerability Assessment เมื่อทำการวิเคราะห์ถึงช่องโหว่ที่พบแล้ว ถึงขั้นตอนสุดท้ายคือการประเมิน ว่าช่องโหว่ที่พบนั้นมีความเสี่ยงและมีผลกระทบต่อธุรกิจองค์กรอย่างไร
ส่วนใหญ่เป็นเอกสารการแนะนำและการปิดช่องโหว่ที่พบ
สูตรการหาค่าความเสี่ยงต่อธุรกิจองค์กร Risk = Vulnerability x Threat หรือบ้างครั้งอาจจะเห็นเป็นสูตร
Risk = Vulnerability x Threat x cost การประเมินความเสี่ยง (Risk Assessment) สามารถมองได้ 2 แบบคือด้านมหาภาคภาพรวมองค์กร ที่ต้องดูถึง 3P คือ
Vulnerability คน กระบวนการ และเทคโนโลยี
Threat จากคน กระบวนการและเทคโนโลยี
และ จุลภาคคือทางด้านเทคนิคอย่างเดียว คือมอง Vulnerability และ Threat เฉพาะทางเทคโนโลยี
และทั้งหมดผมขออธิบายก็เป็นเฉพาะส่วนของเทคนิคอย่างเดียว ยังไม่มองแบบครบ 3P
คือการประเมินหาความเสี่ยงจาก
ค่าความเสี่ยง (Risk)ที่พบ จะเกิดจาก ช่องโหว่ที่พบ (Vulnerability) คูณกับค่าภัยคุกคาม (Threat) ลักษณะภัยคุกคามที่พบก็มีความเสี่ยงสูง กลาง และต่ำ ซึ่งส่วนนี้ขึ้นอยู่รูปแบบผู้ทำเอกสารว่าจะจัดทำค่าการประเมินความเสี่ยงจากอุปกรณ์หรือเครื่องมือในตรวจวิเคราะห์ (Tools) มาสรุปความเสี่ยง สูง กลาง และต่ำ ก็ได้

และจัดทำค่าดัชนีชี้วัดความเสี่ยงที่มีผลกระทบต่อธุรกิจทางด้านเทคนิค ซึ่งเอกสารในผลลัพธ์ของแต่ละบริษัทที่จัดทำอาจจะมีรูปแบบที่แตกต่างกันได้เช่นกัน

ในตอนหน้าเรามาพูดถึงการทำ Penetration test และ Vulnerability Assessment ภายในองค์กรกันต่อไปครับ


เขียนโดย
นนทวรรธนะ สาระมาน
Nontawattana Saraman
4 / 10 /52

No comments: